Inleiding
Artritis treft meer dan 50 miljoen volwassenen en 300.000 kinderen alleen al in de Verenigde Staten, waardoor het een van de meest voorkomende chronische aandoeningen wereldwijd is. Artritis wordt gekenmerkt door gewrichtspijn, stijfheid, zwelling en verminderde mobiliteit en omvat meer dan 100 verschillende typen, waarvan artrose en reumatoïde artritis het meest voorkomen.
Hoewel conventionele behandelingen zoals NSAID's, corticosteroïden en biologische therapieën nog steeds de standaardbehandeling vormen, zoeken veel patiënten naar natuurlijke, niet-invasieve alternatieven. Hyperbare zuurstoftherapie (HBOT) is, gesteund door decennialang onderzoek, naar voren gekomen als een veelbelovende optie.
Wat is HBOT?
HBOT houdt in dat je bijna 100% pure zuurstof inademt in een drukkamer, waar de atmosferische druk hoger is dan normaal. Onder deze omstandigheden lost zuurstof efficiënter op in de bloedbaan, waardoor de weefsels in het hele lichaam tot wel 20 keer de normale zuurstofconcentratie krijgen. Dit leidt tot verminderde ontsteking, verbeterd celherstel en een verbeterde immuunfunctie.
HBOT-drukken: 1,5 ATA versus 2,0 ATA
De Undersea and Hyperbaric Medical Society (UHMS) definieert therapeutische druk als niet lager dan 2,0 ATA. Recent onderzoek toont echter aan dat lagere drukken (1,3-1,5 ATA) andere biologische processen beïnvloeden, waardoor ze complementair zijn in plaats van concurrerende benaderingen.
• 1,5 ATA – De onderzoeksdrempel
Een studie uit 2014 in *Pain Physician* onderzocht hyperbare therapie in een ratmodel van artritis, waarbij proefdieren gedurende 12 dagen dagelijks 1, 3 of 5 uur werden blootgesteld aan 1,5 ATA. De groep die 3 uur werd blootgesteld, vertoonde een lagere MMP-9/MMP-2-ratio – een marker voor ontsteking – in vergelijking met de controlegroep. De studie concludeerde dat het effect van hyperbare behandeling afhangt van een langere therapieduur onder een druk van 1,5 ATA. Onderzoek wijst uit dat een druk van 1,5–2 ATA gedurende 60 minuten veilig lijkt, zonder dat er ernstige bijwerkingen zijn gemeld. Lagere drukken hebben vaak de voorkeur voor het verminderen van chronische ontstekingen.
• 2,0 ATA – Door UHMS goedgekeurde therapeutische druk
Een baanbrekende studie uit 2017, gepubliceerd in *Undersea & Hyperbaric Medicine*, onderzocht of HBOT collageen-geïnduceerde artritis bij muizen kon voorkomen. De dieren kregen dagelijks 90 minuten 100% zuurstof bij 2,0 ATA. Zes weken later waren de gewrichtszwelling en de ontstekingsschade aan het weefsel significant minder ernstig bij de behandelde muizen. De therapie herstelde het immuunevenwicht van pro-inflammatoire Th17-cellen naar anti-inflammatoire regulatoire T-cellen (Tregs). Een vergelijkende studie uit 2025 toonde aan dat 2,0 ATA ongeveer vijf keer meer epigenetische locaties beïnvloedt dan lagere drukken.
Samenvatting van klinisch bewijs
• Voor reumatoïde artritis: Een casusrapport uit 2016 beschreef drie RA-patiënten die na hyperbare zuurstoftherapie (HBOT) een significante, onverwachte verbetering van gewrichtspijn, verhoogde activiteit en verbeterde slaap ervoeren. De auteurs concludeerden dat HBOT "kan leiden tot verminderde gewrichtspijn, een verhoogd activiteitsniveau, verbeterde slaappatronen en mogelijk een verminderde behoefte aan standaard reumatologische medicatie". Een pilotstudie uit 2020 bevestigde dat HBOT effectief is bij gewrichtspijn bij RA-patiënten op basis van meerdere gevalideerde klinische metingen. Uit een MRI-pilotstudie uit 2023 bleek dat RA-patiënten die 30 HBOT-behandelingen kregen, geen radiologische progressie van erosies of synovitis vertoonden bij follow-up na 3 en 6 maanden.
• Voor artrose: Een gerandomiseerde, gecontroleerde studie uit 2025 met 70 patiënten met knieartrose toonde aan dat HBOT de gewrichtsontsteking significant verminderde en de klinische resultaten verbeterde in vergelijking met conventionele revalidatie alleen.
Een uitgebreid overzicht uit 2025 van alle relevante literatuur die in het afgelopen decennium is gepubliceerd, toonde aan dat HBOT een effectiviteit van 87,5%–100% liet zien bij de behandeling van reumatische en auto-immuunziekten gecompliceerd door huidzweren. Bijwerkingen waren voornamelijk mild – waaronder barotrauma, tinnitus en hoofdpijn – en verdwenen allemaal na stopzetting van de behandeling.
Veiligheidsaspecten
HBOT is over het algemeen veilig bij correcte toediening. Een druk van 1,5–2 ATA gedurende sessies van 60 minuten wordt doorgaans goed verdragen. Patiënten met bepaalde aandoeningen, zoals luchtweginfecties, problemen met het binnenoor of een voorgeschiedenis van pneumothorax, dienen echter hun arts te raadplegen alvorens met de behandeling te beginnen.
Andere natuurlijke benaderingen
• Yoga: Een onderzoek uit 2014 wees uit dat een acht weken durend yogaprogramma haalbaar en gunstig was voor oudere vrouwen met knieartrose.
• Massagetherapie: Een dosisbepalingsstudie uit 2012 toonde aan dat 60 minuten Zweedse massage eenmaal per week gedurende acht weken een optimaal protocol is voor knieartrose.
• Lichaamsbeweging: De CDC adviseert mensen met artritis minstens 150 minuten matig intensieve aerobe activiteit per week, met de nadruk op bewegingen met een lage impact die de gewrichten ontzien.
Conclusie
HBOT biedt een natuurlijke, niet-invasieve benadering voor de behandeling van artritis door ontstekingen te verminderen, de immuunfunctie te moduleren en weefselherstel te bevorderen. Zowel het 1,5 ATA- als het 2,0 ATA-protocol hebben hun effectiviteit aangetoond, waarbij 1,5 ATA de voorkeur geniet voor chronische artritis en 2,0 ATA voor een meer agressieve interventie. In combinatie met lichaamsbeweging, stressvermindering en andere natuurlijke benaderingen heeft HBOT het potentieel om de levenskwaliteit van mensen met artritis aanzienlijk te verbeteren.
Referenties
1. Slade JB, Potts MV, Flower AM, et al. Pijnvermindering bij reumatoïde artritis met hyperbare zuurstoftherapie: verslag van drie gevallen. Undersea Hyperb Med. 2016 jul-aug;43(4):467-472. PMID: 28763177.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28763177/
2. Fang J, Li W, Liu C, et al. Klinische werkzaamheid en mechanismen van hyperbare zuurstoftherapie bij de behandeling van reumatische en immuunziekten. Front Med. 2025 18 dec. doi: 10.3389/fmed.2025.1706637.
https://www.frontiersin.org/journals/medicine/articles/10.3389/fmed.2025.1706637/full
3. Hyperbare zuurstoftherapiedrukken uitgelegd: toepassingen van 1,3 ATA, 1,5 ATA en 2,0 ATA. Geram Health.
https://geramhealth.com/hyperbaric-oxygen-therapy-pressures-explained-1-3ata-1-5ata-and-2-0ata-applications/
4. Sit MT, Schmidt TW, Edmonds LD, et al. De effecten van hyperbare zuurstof op reumatoïde artritis: een pilotstudie. J Clin Rheumatol. 2020;27(8):e462-e468.
https://journals.lww.com/jclinrheum/Abstract/2020/12000/The_Effects_of_Hyperbaric_Oxygen_on_Rheumatoid.1.aspx
5. Perlman AI, Ali A, Njike VY, et al. Massagetherapie voor artrose van de knie: een gerandomiseerde dosisbepalingsstudie. PLoS One. 2012;7(2):e30248. doi: 10.1371/journal.pone.0030248.
https://doi.org/10.1371/journal.pone.0030248
6. Lichamelijke activiteit en artritis. Centers for Disease Control and Prevention.
https://www.cdc.gov/arthritis/physical-activity/index.html
