Inleiding
Hart- en vaatziekten blijven wereldwijd de belangrijkste doodsoorzaak, wat de behoefte aan innovatieve aanvullende therapieën vergroot. Hyperbare zuurstoftherapie (HBOT) – het inademen van 100% zuurstof in een drukkamer (doorgaans 1,5–2,0 ATA) – verhoogt de zuurstofconcentratie in het bloedplasma met een factor 10 tot 20. Hierdoor kan zuurstof het ischemische en hyperperfundeerde hartweefsel bereiken, wat de fysiologische basis vormt voor de cardioprotectieve effecten van HBOT.
Hoe HBOT de myocardfunctie verbetert
HBOT werkt via meerdere moleculaire mechanismen:
•Ontstekingsremmende modulatie – remt HMGB-1, TLR-4, NFκB en HIF-1α, waardoor systemische en cardiale ontsteking wordt verminderd.
•Angiogenese – stimuleert VEGF en EGF, wat de vorming van nieuwe bloedvaten en herstel van het myocard bevordert.
•Anti-apoptotische effecten – remt geprogrammeerde celdood in hartspiercellen, waardoor de hartspier behouden blijft tijdens ischemie-reperfusieschade.
Deze mechanismen werken synergetisch samen om de hartcontractiliteit en de algehele myocardfunctie te verbeteren.
Klinisch bewijs: Verbetering van de linkerventrikel ejectiefractie (LVEF)
De linkerventrikel ejectiefractie (LVEF) is een belangrijke maatstaf voor het pompvermogen van het hart. Een meta-analyse uit 2025 in het British Journal of Cardiology combineerde drie observationele studies (195 patiënten met coronaire hartziekte na reperfusie). HBOT verhoogde de LVEF significant met 4,16% (95% CI 0,97–7,34, p=0,01) vergeleken met de controlegroep, zonder de ventriculaire volumes te veranderen – wat wijst op een daadwerkelijke verbetering van de contractiliteit.
Bij acuut myocardinfarct verlaagde HBOT in combinatie met reperfusie de creatinefosfokinase (CPK)-waarden met maximaal 35% (p=0,03) en verbeterde tegelijkertijd de LVEF (p<0,05), wat direct aantoont dat de myocardbeschadiging verminderd is.
HBOT bij hartfalen en hartchirurgie
Bij chronisch hartfalen met verminderde ejectiefractie (HFrEF) wordt in een lopende gerandomiseerde studie HBOT (3 kuren van 10 sessies bij 2,0 ATA) geëvalueerd, toegevoegd aan de volgens de richtlijnen voorgeschreven "Nieuwe Vier Pijlers"-therapie. Retrospectieve gegevens bevestigen reeds dat HBOT veilig is en goed wordt verdragen door patiënten met hartfalen.
Bij hartchirurgie verbetert preoperatieve HBOT-conditionering de slagvolume van de linkerhartkamer, vermindert postoperatieve myocardbeschadiging, verkort de ziekenhuisopname en verlaagt ontstekingsbiomarkers (p<0,05). Deze voordelen zijn vooral waardevol voor risicopatiënten die een coronaire bypassoperatie (CABG) of klepoperatie ondergaan.
Aanvullende cardiovasculaire voordelen
HBOT vermindert ook de frequentie en duur van premature ventriculaire contracties en paroxysmale tachycardie, en kan neurologische complicaties na ablatie van atriumfibrillatie verminderen – een belangrijk voordeel gezien het kleine maar ernstige risico op een beroerte bij ablatieprocedures.
Veiligheidsprofiel
HBOT wordt over het algemeen goed verdragen. Tijdelijk barotrauma van het middenoor en tijdelijke myopie zijn de meest voorkomende bijwerkingen, die beide doorgaans spontaan verdwijnen. Ernstige zuurstofvergiftiging van de longen is zeldzaam bij standaardprotocollen (≤2,0 ATA, ≤120 minuten per sessie).
Conclusie
HBOT is een wetenschappelijk onderbouwde, niet-invasieve aanvullende therapie die de myocardfunctie verbetert bij diverse cardiovasculaire aandoeningen, zoals acuut myocardinfarct, chronisch hartfalen, perioperatieve hartchirurgie en aritmieën. Meta-analysegegevens tonen een verbetering van de linkerventrikel ejectiefractie (LVEF) van 4,16%, samen met verminderde schademarkers en een gunstig veiligheidsprofiel. Dit maakt HBOT tot een waardevol instrument in de geïntegreerde cardiovasculaire zorg.
Raadpleeg voor meer informatie een gekwalificeerde specialist in hyperbare geneeskunde.
Referenties en verdere literatuur
Chen, S., et al. (2025). Hyperbare zuurstoftherapie voor coronaire hartziekte na reperfusie: een meta-analyse van de linkerventrikelfunctie. British Journal of Cardiology.
https://bjcardio.co.uk/2025/01/hbot-coronary-artery-disease-meta-analysis/
Heyboer, M., et al. (2025). Hyperbare zuurstoftherapie: cardiovasculaire mechanismen en klinische toepassingen. Medical Gas Research, 15(1): 12-22.
https://journals.lww.com/medgasres/fulltext/2025/01000/hyperbaric_oxygen_therapy_in_cardiovascular.3.aspx
Liu, R., et al. (2026). Systematische review van de cardioprotectieve en ontstekingsremmende effecten van HBOT. Onderzeese en hyperbare geneeskunde, 53(2): 101-114.
https://www.uhms.org/publications/uhm-journal.html
National Center for Biotechnology Information (NCBI). Hyperbare zuurstoftherapie voor hartfalen – ClinicalTrials.gov ID NCT05823714.
https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT05823714
Undersea and Hyperbaric Medical Society (UHMS). HBOT-indicaties: hart- en vaatziekten.
https://www.uhms.org/resources/hbot-indications.html
