Bij hyperbare zuurstoftherapie (HBOT) ademt men zuurstof met een concentratie van meer dan 95% in binnen een drukkamer. In klinische settings wordt de therapie steeds vaker als aanvullende behandeling toegepast. Door de zuurstoftoevoer naar weefsels te verhogen, bevordert HBOT angiogenese, vermindert het ontstekingen, bestrijdt het bepaalde anaerobe infecties en ondersteunt het de wondgenezing. Deze effecten gaan gepaard met meetbare veranderingen in de cellulaire micro-omgeving, waaronder de activatie van VEGF en HIF-1, collageensynthese, migratie van stamcellen en modulatie van ontstekingssignalen.
Veelvoorkomende klinische toepassingen
Diabetische voetulcera en chronische wonden. HBOT is uitgebreid onderzocht bij diabetische voetulcera (DFU's). Systematische reviews en meta-analyses tonen aan dat toevoeging van HBOT aan de standaardzorg leidt tot betere genezingspercentages, een grotere afname van het wondoppervlak en minder grote amputaties. Het is geen vervanging voor debridement, drukontlasting, infectiebestrijding of vaatonderzoek.
Problematische huidtransplantaten en -lappen. HBOT helpt weefsel met een risico te behouden door hypoxie te verminderen en ischemie-reperfusieschade te beperken. Bij problematische transplantaten of lappen, beknzelingsletsels of blootliggende fracturen wordt de behandeling vaak binnen de eerste 24 tot 48 uur gestart, mits klinisch verantwoord.
Door bestraling veroorzaakt weefselletsel. Laat optredend weefselletsel door bestraling kan leiden tot necrose, vertraagde genezing, stralingscystitis en proctitis. HBOT-protocollen zijn langduriger – vaak 30 tot 40 sessies bij 1,5 ATA of 2,0 ATA – en kunnen de morbiditeit door bestraling verminderen en de levenskwaliteit verbeteren.
Refractaire osteomyelitis en specifieke infecties. Chronische refractaire osteomyelitis is moeilijk te behandelen vanwege de slechte doorbloeding van het bot en de beperkte penetratie van antibiotica. HBOT geldt als een klasse II-aanbeveling voor chronische refractaire osteomyelitis en als een klasse I-interventie voor DFU's van Wagner-graad 3 of 4 met osteomyelitis. Uit één observationeel onderzoek bleek dat HBOT in 85% van de gevallen leidde tot het verdwijnen van de infectie.
Spoedeisende zorg en verwijzingen. Klinieken kunnen patiënten doorverwijzen of spoedeisende zorg bieden bij koolmonoxidevergiftiging en decompressieziekte. Deze aandoeningen vereisen vaak ziekenhuisfaciliteiten, waaronder 24-uursbeschikbaarheid en ondersteuning door intensive care-afdelingen.
Behandeling in een kliniek
HBOT in een klinische setting wordt doorgaans toegediend in eenpersoonscabines (monoplace-kamers) aan stabiele ambulante patiënten. Een typische sessie duurt 60 tot 120 minuten, waarbij de compressie en decompressie elk ongeveer 10 tot 15 minuten in beslag nemen. Patiënten ademen 100% zuurstof in via een masker, terwijl de druk in de cabine wordt verhoogd tot 1,5 ATA of 2,0 ATA. De behandelcycli variëren afhankelijk van de indicatie: bij diabetische voetulcera (DFU's) wordt vaak gekozen voor dagelijkse sessies, terwijl bestralingsschade mogelijk 30 tot 40 sessies vereist. De meeste patiënten ondergaan meerdere sessies verspreid over enkele weken, doorgaans vijf dagen per week.
Veiligheid, protocollen en apparatuur
HBOT wordt over het algemeen goed verdragen. Veelvoorkomende bijwerkingen zijn barotrauma van het oor en de sinussen, tijdelijke veranderingen in het gezichtsvermogen, claustrofobie en angst. Epileptische aanvallen als gevolg van zuurstofvergiftiging van het centrale zenuwstelsel komen voor bij minder dan 1% van de patiënten. Zeldzame maar ernstige complicaties zijn barotrauma van de longen en pneumothorax; een onbehandelde pneumothorax moet vóór de behandeling worden uitgesloten.
Veilige HBOT in een klinische omgeving is afhankelijk van strikte protocollen en onderhoud van de apparatuur. De FDA adviseert de instructies van de fabrikant te volgen, de patiënt continu te monitoren en periodieke reiniging, onderhoud en veiligheidscontroles uit te voeren. Dit omvat het testen van de perslucht van de compressor om de zes maanden, het vervangen van het veiligheidsventiel om de vijf jaar, het vervangen van de maskerslang na elke sessie en dagelijkse inspecties vóór en na gebruik.
Economische overwegingen en integratie
In 2026 bedroegen de kosten voor één HBOT-sessie via Medicare $595,86; bovendien is gebleken dat ledemaatbehoud met behulp van HBOT kosteneffectiever is dan amputatie. Uit een analyse bleek dat de kosten over een periode van 12 jaar voor patiënten met een diabetische voetulcus (DFU) CAD $40.695 bedroegen bij HBOT, tegenover CAD $49.786 bij uitsluitend standaardbehandeling. De kosteneffectiviteit varieert echter afhankelijk van het type wond en patiëntgebonden factoren.
HBOT is geen op zichzelf staande behandeling; de therapie werkt het best als onderdeel van een integraal behandelplan. Klinieken die HBOT combineren met wondzorg, chirurgie, infectiebestrijding en vaatonderzoek, behalen de beste resultaten. Voor klinieken biedt HBOT de mogelijkheid om het aanbod aan gespecialiseerde wondzorg uit te breiden, de behandelresultaten te verbeteren en het aantal doorverwijzingen naar het ziekenhuis te verminderen. Moderne 'monoplace'-zuurstofkamers zijn zo ontworpen dat protocollen met een druk van 1,5 ATA en 2,0 ATA veilig en praktisch kunnen worden uitgevoerd.
Toekomstige ontwikkelingen
Naarmate er meer bewijs beschikbaar komt, zal HBOT waarschijnlijk een grotere rol gaan spelen in gespecialiseerde poliklinieken. Nieuwe toepassingsgebieden zijn onder meer chirurgische preconditioning, het post-COVID-19-syndroom, neurologische aandoeningen en ontstekingsziekten. Het succes zal afhangen van gestandaardiseerde protocollen, onderhoud van de apparatuur en samenwerking tussen verschillende specialismen.
Referenties
1. Astasio-Picado Á, et al. Comparative Evidence on Negative Pressure Therapy and Hyperbaric Oxygen Therapy for Diabetic Foot Ulcers: A Systematic Review. Medicina. 2026;62(1):109.
2. Geram Health. HBOT Hyperbaric Oxygen Chamber for Traumatic Brain Injury.
3. De Wolde SD, et al. The Effects of Hyperbaric Oxygenation on Oxidative Stress, Inflammation and Angiogenesis. Biomolecules. 2021;11(8):1210.
4. Moon RE. Hyperbare Sauerstofftherapie (HBO). MSD Manual Profi-Ausgabe. Juni 2025.
5. Hyperbaric Treatment of Chronic Refractory Osteomyelitis. StatPearls.
6. Hyperbaric Oxygen Therapy for Late Radiation Tissue Injury. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2023;8(8):CD005005.
7. Hyperbaric Geram. Can HBOT Hyperbaric Oxygen Therapy Reverse Age? March 2026.
8. MD Hyperbaric. What Does a Typical Hyperbaric Oxygen Therapy (HBOT) Session Feel Like? November 2025.
