Wprowadzenie
Choroby układu sercowo-naczyniowego pozostają główną przyczyną zgonów na świecie, co napędza potrzebę innowacyjnych terapii wspomagających. Tlenoterapia hiperbaryczna (HBOT) – oddychanie 100% tlenem w komorze ciśnieniowej (zwykle 1,5–2,0 ATA) – podnosi poziom tlenu w osoczu od 10 do 20 razy. Umożliwia to dotarcie tlenu do niedokrwionej i hiperperfundowanej tkanki serca, co stanowi fizjologiczną podstawę kardioprotekcyjnego działania HBOT.
W jaki sposób HBOT poprawia funkcjonowanie mięśnia sercowego
HBOT działa poprzez wiele szlaków molekularnych:
•Modulacja przeciwzapalna – obniża ekspresję HMGB‑1, TLR‑4, NFκB i HIF‑1α, zmniejszając stan zapalny ogólnoustrojowy i sercowy.
•Angiogeneza – podnosi ekspresję VEGF i EGF, promując tworzenie nowych naczyń i naprawę mięśnia sercowego.
•Działanie antyapoptotyczne – hamuje programowaną śmierć komórek w kardiomiocytach, chroniąc mięsień sercowy podczas uszkodzenia niedokrwienno-reperfuzyjnego.
Te mechanizmy działają synergistycznie, poprawiając kurczliwość serca i ogólną sprawność mięśnia sercowego.
Dowody kliniczne: poprawa LVEF
Frakcja wyrzutowa lewej komory (LVEF) jest kluczowym wskaźnikiem zdolności serca do pompowania krwi. Metaanaliza z 2025 roku opublikowana w British Journal of Cardiology połączyła trzy badania obserwacyjne (195 pacjentów z chorobą wieńcową po reperfuzji). Terapia tlenem hiperbarycznym (HBOT) znacząco zwiększyła LVEF o 4,16% (95% CI 0,97–7,34, p=0,01) w porównaniu z grupą kontrolną, bez zmiany objętości komór – co wskazuje na rzeczywistą poprawę kurczliwości.
W ostrym zawale mięśnia sercowego terapia tlenem hiperbarycznym (HBOT) w połączeniu z reperfuzją zmniejszyła poziom fosfokinazy kreatynowej (CPK) nawet o 35% (p=0,03), jednocześnie poprawiając LVEF (p<0,05), co bezpośrednio wskazuje na zmniejszenie uszkodzenia mięśnia sercowego.
HBOT w niewydolności serca i kardiochirurgii
W przypadku przewlekłej niewydolności serca z obniżoną frakcją wyrzutową (HFrEF), trwające randomizowane badanie ocenia HBOT (3 cykle po 10 sesji w ciśnieniu 2,0 ATA) dodane do terapii „Nowych Czterech Filary” zgodnie z wytycznymi. Dane retrospektywne potwierdzają już, że HBOT jest bezpieczna i dobrze tolerowana u pacjentów z niewydolnością serca.
W kardiochirurgii, przedoperacyjne przygotowanie do HBOT poprawia pracę lewej komory po udarze, zmniejsza pooperacyjne uszkodzenie mięśnia sercowego, skraca pobyt w szpitalu i obniża biomarkery stanu zapalnego (p<0,05). Korzyści te są szczególnie cenne dla pacjentów wysokiego ryzyka poddawanych pomostowaniu aortalno-wieńcowemu (CABG) lub operacji zastawki.
Dodatkowe korzyści sercowo-naczyniowe
HBOT zmniejsza również częstotliwość i czas trwania przedwczesnych skurczów komorowych i napadowego częstoskurczu, a także może zmniejszyć ryzyko powikłań neurologicznych po ablacji migotania przedsionków – jest to znacząca zaleta, biorąc pod uwagę niewielkie, ale poważne ryzyko udaru mózgu związane z procedurami ablacji.
Profil bezpieczeństwa
HBOT jest generalnie dobrze tolerowana. Najczęstszymi działaniami niepożądanymi są przejściowe urazy ciśnieniowe ucha środkowego i przejściowa krótkowzroczność, które zazwyczaj ustępują samoistnie. Poważna toksyczność tlenowa płuc jest rzadka w standardowych protokołach (≤2,0 ATA, ≤120 minut na sesję).
Wnioski
HBOT to potwierdzona naukowo, nieinwazyjna terapia wspomagająca, która poprawia funkcję mięśnia sercowego w wielu schorzeniach układu sercowo-naczyniowego – ostrym zawale mięśnia sercowego, przewlekłej niewydolności serca, okołooperacyjnych zabiegach kardiochirurgicznych i arytmiach. Dane z metaanalizy wykazujące poprawę frakcji wyrzutowej lewej komory (LVEF) o 4,16%, a także obniżenie markerów urazowych i korzystne bezpieczeństwo, pozycjonują HBOT jako cenne narzędzie w zintegrowanej opiece kardiologicznej.
Aby uzyskać więcej informacji, należy skonsultować się z wykwalifikowanym specjalistą medycyny hiperbarycznej.
Bibliografia i dalsza lektura
Chen, S. i in. (2025). Tlenoterapia hiperbaryczna w chorobie wieńcowej po reperfuzji: metaanaliza funkcji lewej komory. British Journal of Cardiology.
https://bjcardio.co.uk/2025/01/hbot-coronary-artery-disease-meta-analysis/
Heyboer, M. i in. (2025). Tlenoterapia hiperbaryczna: mechanizmy sercowo-naczyniowe i zastosowania kliniczne. Medical Gas Research, 15(1): 12–22.
https://journals.lww.com/medgasres/fulltext/2025/01000/hyperbaric_oxygen_therapy_in_cardiovascular.3.aspx
Liu, R. i in. (2026). Przegląd systematyczny kardioprotekcyjnego i przeciwzapalnego działania HBOT. Undersea & Hyperbaric Medicine, 53(2): 101–114.
https://www.uhms.org/publications/uhm-journal.html
National Center for Biotechnology Information (NCBI). Terapia tlenem hiperbarycznym w niewydolności serca – ClinicalTrials.gov, identyfikator NCT05823714.
https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT05823714
Undersea and Hyperbaric Medical Society (UHMS). Wskazania do HBOT: Choroby układu sercowo-naczyniowego.
https://www.uhms.org/resources/hbot-indications.html
