Terapia hiperbaryczna (HBOT) polega na oddychaniu tlenem o stężeniu powyżej 95% w komorze ciśnieniowej. W warunkach klinicznych jest ona coraz częściej stosowana jako metoda wspomagająca leczenie. Dzięki zwiększeniu dostarczania tlenu do tkanek HBOT sprzyja angiogenezie, ogranicza stan zapalny, zwalcza niektóre zakażenia bakteriami beztlenowymi oraz wspomaga gojenie ran. Efekty te odzwierciedlają wymierne zmiany w mikrośrodowisku komórkowym, obejmujące m.in. aktywację VEGF i HIF-1, syntezę kolagenu, migrację komórek macierzystych oraz modulację szlaków sygnalizacyjnych związanych ze stanem zapalnym.
Typowe zastosowania kliniczne
Owrzodzenia stopy cukrzycowej i rany przewlekłe. Terapia tlenem hiperbarycznym (HBOT) jest szeroko badana w leczeniu owrzodzeń stopy cukrzycowej (ZS). Przeglądy systematyczne i metaanalizy wykazują poprawę wskaźników gojenia, większą redukcję powierzchni rany i niższy odsetek amputacji po dodaniu HBOT do standardowej terapii. Terapia HBOT nie zastępuje oczyszczania rany, odciążania, kontroli zakażeń ani oceny naczyń.
Uszkodzone przeszczepy i płaty skórne. HBOT pomaga zachować zagrożone tkanki poprzez zmniejszenie niedotlenienia i osłabienie uszkodzeń niedokrwienno-reperfuzyjnych. W przypadku uszkodzonych przeszczepów, płatów skórnych, urazów zmiażdżeniowych lub odsłoniętych złamań leczenie często rozpoczyna się w ciągu pierwszych 24–48 godzin, o ile jest to klinicznie bezpieczne.
Uszkodzenie tkanek wywołane promieniowaniem. Późne uszkodzenie tkanek popromiennych może powodować martwicę, upośledzenie gojenia, popromienne zapalenie pęcherza moczowego i zapalenie odbytnicy. Protokoły HBOT są dłuższe, często obejmują 30–40 sesji przy ciśnieniu 1,5 ATA lub 2,0 ATA i mogą poprawić zachorowalność i jakość życia popromienną.
Oporne zapalenie kości i szpiku kostnego i wybrane zakażenia. Przewlekłe oporne zapalenie kości i szpiku kostnego jest trudne do leczenia ze względu na słabe unaczynienie kości i ograniczoną penetrację antybiotyków. HBOT jest interwencją klasy II w przypadku przewlekłego opornego zapalenia kości i szpiku kostnego oraz interwencją klasy I w przypadku ZSC 3 lub 4 stopnia wg skali Wagnera z zapaleniem kości i szpiku kostnego. Jedno badanie obserwacyjne wykazało 85% eliminację infekcji dzięki HBOT.
Opieka w trybie pilnym lub na podstawie skierowania. Kliniki mogą kierować lub zapewniać pilną opiekę w przypadku zatrucia tlenkiem węgla i choroby dekompresyjnej. Stany te często wymagają zasobów szpitalnych, w tym całodobowej dostępności i wsparcia intensywnej terapii.
Terapia HBOT w warunkach klinicznych
Terapia HBOT w warunkach klinicznych jest zazwyczaj prowadzona w komorach jednoosobowych u pacjentów ambulatoryjnych w stanie stabilnym. Typowa sesja trwa od 60 do 120 minut, przy czym fazy sprężania i rozprężania zajmują po około 10–15 minut. Pacjenci oddychają 100% tlenem przez maskę, podczas gdy ciśnienie w komorze jest podnoszone do poziomu 1,5 ATA lub 2,0 ATA. Schemat leczenia zależy od wskazań: w przypadku owrzodzeń stopy cukrzycowej (DFU) sesje często odbywają się raz dziennie, natomiast leczenie uszkodzeń popromiennych może wymagać 30–40 sesji. Większość pacjentów odbywa serię sesji rozłożoną na wiele tygodni, zazwyczaj w trybie pięciu dni w tygodniu.
Bezpieczeństwo, procedury i sprzęt
HBOT jest zazwyczaj dobrze tolerowana. Do częstych działań niepożądanych należą: barotrauma uszu i zatok, przejściowe zaburzenia widzenia, klaustrofobia oraz lęk. Drgawki wynikające z toksycznego wpływu tlenu na ośrodkowy układ nerwowy występują u mniej niż 1% pacjentów. Do rzadkich, lecz poważnych powikłań zalicza się barotraumę płuc i odmę opłucnową; przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć obecność nieleczonej odmy.
Bezpieczne prowadzenie terapii HBOT w warunkach klinicznych zależy od ścisłego przestrzegania procedur oraz właściwej konserwacji sprzętu. FDA zaleca stosowanie się do instrukcji producenta, ciągłe monitorowanie pacjenta oraz przeprowadzanie w określonych odstępach czasu czyszczenia, konserwacji i kontroli bezpieczeństwa. Obejmuje to m.in. badanie powietrza z kompresora co sześć miesięcy, wymianę zaworu bezpieczeństwa co pięć lat, wymianę przewodu maski po każdej sesji oraz codzienne kontrole sprzętu przed użyciem i po jego zakończeniu.
Aspekty ekonomiczne i integracja działań
W 2026 roku koszt pojedynczej sesji HBOT finansowanej przez Medicare wynosił 595,86 USD, a procedura ratowania kończyny z wykorzystaniem HBOT okazała się bardziej opłacalna niż amputacja. Według jednej z analiz, całkowity koszt 12-letniego leczenia pacjentów z owrzodzeniem stopy cukrzycowej (DFU) wyniósł 40 695 CAD w przypadku stosowania HBOT oraz 49 786 CAD przy zastosowaniu wyłącznie standardowej terapii. Opłacalność tej metody zależy jednak od rodzaju rany oraz czynników dotyczących pacjenta.
HBOT nie jest samodzielną metodą leczenia; najlepsze efekty przynosi jako element kompleksowego planu terapeutycznego. Najlepsze wyniki osiągają placówki łączące HBOT z leczeniem ran, chirurgią, terapią chorób zakaźnych oraz diagnostyką naczyniową. Dla placówek medycznych wdrożenie HBOT pozwala na rozszerzenie oferty specjalistycznego leczenia ran, poprawę wyników leczenia pacjentów oraz ograniczenie liczby skierowań do szpitala. Nowoczesne komory jednoosobowe są zaprojektowane tak, aby umożliwiać bezpieczną i praktyczną realizację protokołów przy ciśnieniu 1,5 ATA i 2,0 ATA.
Przyszłe kierunki
W miarę gromadzenia dowodów, tlenoterapia hiperbaryczna (HBOT) prawdopodobnie będzie odgrywać coraz większą rolę w specjalistycznych klinikach ambulatoryjnych. Nowe zastosowania obejmują prekondycjonowanie chirurgiczne, zespół po COVID-19, schorzenia neurologiczne i zaburzenia zapalne. Sukces będzie zależał od standaryzowanych protokołów, konserwacji sprzętu i współpracy między specjalizacjami.
Bibliografia
1. Astasio-Picado Á, et al. Comparative Evidence on Negative Pressure Therapy and Hyperbaric Oxygen Therapy for Diabetic Foot Ulcers: A Systematic Review. Medicina. 2026;62(1):109.
2. Geram Health. HBOT Hyperbaric Oxygen Chamber for Traumatic Brain Injury.
3. De Wolde SD, et al. The Effects of Hyperbaric Oxygenation on Oxidative Stress, Inflammation and Angiogenesis. Biomolecules. 2021;11(8):1210.
4. Moon RE. Hyperbare Sauerstofftherapie (HBO). MSD Manual Profi-Ausgabe. Juni 2025.
5. Hyperbaric Treatment of Chronic Refractory Osteomyelitis. StatPearls.
6. Hyperbaric Oxygen Therapy for Late Radiation Tissue Injury. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2023;8(8):CD005005.
7. Hyperbaric Geram. Can HBOT Hyperbaric Oxygen Therapy Reverse Age? March 2026.
8. MD Hyperbaric. What Does a Typical Hyperbaric Oxygen Therapy (HBOT) Session Feel Like? November 2025.
